Öğretide, 2644 sayılı Tapu Kanunu ile 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nda yer alan söz konusu düzenlemelerin yalnızca ilk tesis kadastrosu çalışmalarında uygulanabileceği, bu nedenle genel nitelikte kurallar olarak değerlendirilemeyeceği yönünde azınlıkta kalan görüşler ileri sürülmüştür.
Buna karşılık, anılan kanun hükümleri; uzun yıllara yayılan yargı içtihatları (Danıştay, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları) ile idari düzenlemeler (Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelik, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın düzenlemeleri ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün 1477, 1498, 1996/6 ve 2013/11 sayılı Genelgeleri ile çeşitli özelgeleri) birlikte değerlendirildiğinde; kapanan yolların, yol fazlalarının ve meydanların belediye veya köy tüzel kişilikleri adına tescilini öngören 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 21. maddesi ile 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 16. maddesindeki düzenlemelerin yalnızca kadastro işlemlerine özgü olmayıp, taşınmazlara ilişkin tüm uygulama alanlarında işlerlik kazanan genel nitelikte hükümler olduğu sonucuna varılmaktadır.
Öte yandan, 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 21. maddesinde yol fazlalarının da yollarla aynı hukukî statü içinde değerlendirildiği açıkça düzenlenmiştir. Madde metninde yer alan “yol fazlaları” ibaresinden yol artıkları anlaşılmalıdır. Bir taşınmazın yol fazlası olarak nitelendirilebilmesi için, önceden yol niteliğinde bulunması veya tahsis ya da kamulaştırma gibi işlemler sonucunda yol olarak belirlenmiş olmasına rağmen, daha sonra yol sınırları dışında kalmış olması gerekir. Bunun yanında, yolun daraltılması veya güzergâhının değiştirilmesi sonucunda fiilen yol niteliğini kaybeden alanlar da yol fazlası kapsamında değerlendirilmelidir.
2- Yoldan İhdas İşleminde Yol, Yol Fazlaları ve Meydanların “Kapanması” Kavramından Ne Anlaşılmalıdır?
“Kapanma” kavramından, yolun, yol fazlasının veya meydanın fiilen kapatıldığı, kullanılmadığı ya da terk edildiği sonucu çıkarılmamalıdır. Burada kastedilen kapanma, fiilî değil hukuki nitelikte bir kapanmadır ve bu durum ancak plan uygulamalarıyla gerçekleşebilir.
Bu kapsamda “plan” kavramından; uygulama imar planı, mevzi imar planı ile bunların revizyon, ilave ve tadilat planları anlaşılmalıdır. Zira yoldan ihdas işlemi, en az bir imar parseli oluşturulmasına yönelik parsel bazlı bir plan uygulamasına dayandığından, işlemin hukuki dayanağının en az 1/1000 ölçekli uygulama imar planı veya bu nitelikteki planlar olması gerekir. Ancak bu planlar esas alınarak yolun hukuken kapanıp kapanmadığı belirlenebilir.
Buna karşılık nazım imar planı veya daha küçük ölçekli planlara dayanılarak yoldan ihdas işlemi yapılamaz. Ayrıca burada “plan” kavramı kapsamında yol istikamet planları, köy yerleşim planları, arazi toplulaştırma planları ve kamulaştırma planları da değerlendirilmelidir. Bu planlar bakımından da yolun hukuken kapanıp kapanmadığı, ilgili plan kararları esas alınarak tespit edilir.
Bu değerlendirmeler ışığında kural olarak, planı olmayan alanlarda yapılacak ihdas talepleri karşılanmaz. Bu tür talepler, kadastro müdürlüklerince Tapu Planları Tüzüğü’nün 11. maddesi gereğince reddedilmelidir. Bu çerçevede, fiilen kapandığı gerekçesiyle yol, yol fazlaları ve meydanların köy veya belediyeler adına tescili mümkün olmayıp bu durumda tescili isteyen idarelerin; ilgili alanların kapandığına dair kesin bir tespit hükmünü ve/veya kesinleşmiş bir tescil hükmünü içeren mahkeme kararını kadastro ve tapu müdürlüklerine ibraz etmeleri şarttır.
Yazı devam edecektir.
13.08.2026 tarihi itibarıyla,
Türkiye Genel Toplam Parsel: : 59, 745,559
Türkiye Geneli Toplam Bağımsız Bölüm: 25, 713,551
Türkiye Geneli Toplam Malik : 57, 296,806
Türkiye Geneli Toplam Yabancı Mülkiyet: 333, 601 - 333,432 azalmıştır.
Müh. Zafer DEMİR
Tapu Kadastro E. Başmüfettişi
E-posta: zaferdemir40@gmail.com
Telefon: +90 532 414 78 54
